بعضی از افراد چنان نسبت به کوچکترین اجزای صورت شان حساسند و حتی آن را پر از مشکل می بینند که تنها راه درمان را انجام جراحی زیبایی می دانند؛ در حالی که بیشتر این مشکلات واقعی نیست و آنها هیچ مشکلی که نیاز به درمان جدی داشته باشد ندارند. مدتی است اسم جراحی های زیبایی فک بیشتر به گوش می رسد ولی آیا همه آنها کارکرد درمانی دارند؟ به اعتقاد دکتر حسین مرتضوی، رئیس انجمن جراحان فک و صورت ایران و رئیس بخش جراحی فک و صورت دانشگاه شهید بهشتی تنها فک هایی را باید جراحی کرد که مبتلا به ناهنجاری های شدید مادرزادی هستند یا در اثر حوادث آسیبی جدی دیده اند.
از نظر متخصصان فک و صورت «فک ناهنجار» به چه نوع فکی اطلاق می شود؟
فک ناهنجار، فکی است که در آن ارتباط مناسبی میان قوس دندانی و هر دو فک وجود نداشته باشد. آن هم از دو جنبه؛ زیبایی و کارکرد. این نوع نابهنجاری حتماً باید اصلاح شود زیرا در غیر این صورت دندان ها و فک ها در معرض آسیب بیشتری قرار می گیرند.
با این حساب چند نوع ناهنجاری فک و صورت وجود دارد؟
گروهی از ناهنجاری های فک، مادرزادی هستند و ممکن است جنین با یک یا چند ناهنجاری در صورتش متولد شود که خوشبختانه مشکل خیلی شایعی نیست. شایع ترین نوع ناهنجاری های مادرزادی «لب شکری» و «شکاف کام» است که از هر ۷۰۰ تولد یک کودک با این مشکل به دنیا می آید.
گروه دیگر از ناهنجاری های فک و صورت پس از تولد رخ می دهند. یک دسته از آنها اکتسابی هستند؛ برای مثال صورت فردی اثر سقوط از ارتفاع، برخوردهای فیزیکی و سوانح و تصادف ها مشکل پیدا می کند.
در نوع دیگر از ناهنجاری ها کودک تا چهار یا پنج سالگی مشکل ندارد و در خلال رشد یک اختلال ناهنجاری در صورتش به وجود می آید و در زمان بلوغ تشدید می شود. به شکلی که کودک از نظر اجتماعی دچار مشکل می شود. وقتی به مدرسه می رود همکلاسی های فرد به دلیل این ناهنجاری، نامی رویش می گذارند. در نتیجه فرد منزوی می شود و حتی ممکن است نسبت به مدرسه رفتن هم بی علاقه شود. همه این اختلال هایی که نام بردیم جزو اختلال های رشدی تکاملی هستند.
از سوی دیگر، ناهنجاری های ناشی از رشد و تکامل نیز به دو دسته تقسیم می شوند که در آن قسمتی از صورت بیش از حد معمول یا کمتر رشد می کند؛ برای مثال در رشد طولی کم، صورت کوتاه می شود و در رشد عرضی کم، صورت شکل باریکی پیدا می کند.
بچه هایی که با شکاف لب و کام به دنیا می آیند نیز طبق گفته شما دچار اختلال هستند؛ بنابراین اگر وارد فرایند درمان نشوند، دچار چه مشکلاتی می شوند؟
فک این افراد نیز به شکل صحیحی رشد نمی کند؛ در نتیجه در تنفس اختلال پیدا می کنند. در کل یک تیم درمانی متشکل از دندانپزشک، روانپزشک و جراحان مختلف باید این کودکان را تحت نظر داشته باشند تا آنها را تا حدی درمان کنند که تقریباً بدون مشکل قادر به زندگی کردن باشند.
افرادی هستند که فک شان جلو است یا عقب اما با همین وضعیت زندگی شان را می کنند، به راحتی غذا می خورند، حرف می زنند و مشکلی هم ندارند. آیا اینها هم دچار ناهنجاری فک هستند؟
اگر فک پایین بیش از حد جلو آمده و زیاد رشد کرده باشد به آن «جلوزدگی یا بیرون زدگی فک پایین» گفته می شود. فردی که دچار این نوع اختلال است نمی تواند به راحتی غذا بخورد، نفس بکشد و صبحت کردنش نیز دچار اختلال می شود.
اگر فک پایین خوب رشد نکند و جلو نیاید، باز همین مشکلات به وجود می آید. نمی تواند خوب نفس بکشد و حتی ممکن است در خواب دچار خفگی و مرگ شود. حالا اگر هر دو فک عقب باشد، زبان کوچک وارد حلق می شود و فرد باز هم در نفس کشیدن مشکل دارد. اینها افرادی هستند که وقتی می خوابند پدر و مادر باید مراقب شان باشند چرا که در اثر تنفس بد کبود می شوند و نفس شان بند می آید.
اگر این مشکل درمان نشود چه اتفاقی می افتد؟
این افراد چون اختلال خواب دارند، در طول روز خواب آلوده هستند و اگر راننده باشند می توانند فاجعه ای را رقم بزنند و…
اگر هر دو فکر عقب باشند باز قابل اصلاح است؟
اگر هر دو فک عقب باشند نیز می توان آنها را جلو آورد. اگر استخوان کافی وجود ندارد هم می توان از پروتز استفاده کرد و اگر هر دوی اینها وجود نداشته باشند، تزریق های ترمیم کننده بافت نرم از گزینه هایی است که می توان از آن بهره گرفت. بنابراین افرادی که دچار ناهنجاری در فک بالا یا پایین هستند، باید حتماً تحت عمل جراحی قرار گیرند. امروز با پیشرفت هایی که حاصل شده همه انواع ناهنجاری ها قابل درمان هستند؛ به جز مواردی که آسیب دیدگی بسیار شدید است.
در بعضی افراد به نظر می آید فک پایین شان نسبت به سایر اعضای صورت شان از تناسب کافی برخوردار نیست. این نوع فک نیز جزو ناهنجاری های فکی محسوب می شود؟
صورت مناسب از نظر تخصصی پزشکی صورتی است که نه کشیده باشد و نه خیلی گرد. اینکه فک انسانی بزرگ است یا نه را باید با معیارهای مرسوم همان جامعه سنجید و نمی توان با معیارهای شخصی خود درباره آن نظر داد. معیارهای زیبایی در میان ملت ها متفاوت است؛ برای مثال ممکن است بعضی از قسمت های فک پایین فردی بزرگ باشد که در این حالت صورت حالتی چهار گوش پیدا می کند. این مسئله با جراحی ماهیچه و استخوان قابل اصلاح است تا فک شکل مناسب خود را پیدا کند. بعضی وقت ها هم این مسئله به دلیل ساختار گونه رخ می دهد؛ برای مثال وقتی گونه در جهت عرضی رشد نکند، فک، پایین آمده به نظر می رسد و صورت شکل ذوزنقه ای پیدا می کند؛ مثال دیگر اینکه اگر چه گونه ها سر جای شان هستند اما فک پایین فاصله زیادی با گونه ها دارد. البته خوشبختانه این گونه مشکلات نیز قابل اصلاح هستند. گاهی هم ممکن است گونه در یک سمت رشد نکرده باشد اما در سمت دیگر رشدی طبیعی داشته باشد.
به طور کلی فردی که دچار اختلال رشدی تکاملی در یک یا چند قسمت از صورت است، زیبایی و عملکرد صورتش تحت تاثیر قرار می گیرد؛ برای مثال اگر گونه کسی کمتر رشد کند، چشمش بیرون زده به نظر می رسد.
کوچکی و بزرگی غیر معمول چانه هم قابل اصلاح است؟
چانه کوچکی را که به عقب رشد کرده است می توان جلو آورد و درمان آن مشکلی ندارد.
الان مدتی است در بعضی از کشورها ادعا می شود علاوه بر انجام جراحی های زیبایی برای رفع ناهنجاری های فک می توانند آن را به هر حالتی که فرد می خواهد برای مثال حالت مثلثی شکل در بیاورند. آیا این کار از نظر علمی امکان پذیر است؟
این روش در ایران طرفدار ندارد و انجام نمی شود و بشخصه نیز هنوز با مراجعه کنندگانی که چنین تقاضایی داشته باشند برخورد نکرده ام اما از نظر علمی و تکنیک های پزشکی می توان فک را به شکل مثلثی در آورد.
به این صورت که می توان استخوان های صورت را تکه تکه کرد و دوباره کنار هم چید و به شکل مثلثی در آورد.
آیا همه جراحی های زیبایی ترمیم فک موفق هستند؟
این روش نیز مانند بقیه روش های جراحی های زیبایی در بیشتر اوقات موفق و گاهی نیز با شکست مواجه می شوند و از عمل آن نتیجه مطلوب به دست نمی آید.
آیا در طول دوران حرفه ای کاری تان با فردی که دچار آسیب های بسیار شدید و متفاوت شده است روبرو شده اید که درمانش سخت تر از حالت معمول باشد؟
در چهارم مرداد سال ۱۳۶۶ سیل عظیمی از حوزه های آبریز دربند از ده گلاب دره سرازیر شد و بسیاری از خانه های دربند را ویران کرد و متاسفانه افراد بسیاری نیز در این حادثه تلخ کشته شدند.
جراحی های زیبایی و تبلیغات فریبنده
بعضی از پزشکان حرفه شان را در رسانه های مختلف تبلیغ می کنند، در حالی که تبلیغ پزشکان خلاف آیین نامه ها و اخلاق پزشکی است. پزشک حق تبلیغ کردن ندارد زیرا با کسی که مغازه صنایع دستی دارد فرق می کند. متاسفانه بعضی رسانه های معتبر هم در این امر دخیل هستند. پزشک تنها حق دارد در تبلیغات آدرس مطبش را اعلام کند. دستگاه های نظارتی هم باید روی چنین مسائلی نظارت بیشتری داشته باشند.
تاریخچه جراحی فک و صورت
جراحی مدرن فک و صورت دارای سابقه طولانی نیست و به ۵۰ سال پیش بر می گردد. در سال ۱۳۵۲، رشته تخصصی فک و صورت به تصویب وزارت بهداشت و درمان رسید و در سال ۱۳۵۴ نیز دکتر مرتضوی با اولین مدرک تخصصی جراحی دهان و فک به ایران بازگشت و در بیمارستان طالقانی جراحی فک و صورت جایگزین فک و دهان شد. تعداد دانش آموختگان این رشته که در زمان انقلاب کمتر از تعداد انگشتان یک دست بود، در حال حاضر به بیش از ۲۵۰ نفر می رسد.
سطح کیفی عمل جراحی صورت در ایران
ناحیه صورت از نظر زیبایی، مجموعه پیچیده ای است؛ به همین دلیل آماری که جایگاه کشورها را مشخص کند در دست نیست ولی ایران از نظر آموزش، فناوری، نوع درمان و تعداد بیماران جزو ۲۰ کشور برتر دنیاست. هر سال حدود ۷۰۰ جراحی فک و صورت در بیمارستان آیت الله طالقانی انجام می شود. ۹ برنامه آموزشی این رشته در کشور ما وجود دارد و تمامی بیماران نیازمند در سراسر کشور امکان درمان در مراکز فوق را دارند. در حال حاضر متخصصان زیادی در این زمینه تربیت شده اند که بیشتر شهرستان های بزرگ را زیر پوشش قرار داده اند. از سوی دیگر، کشور ما به دلیل سابقه طولانی در این رشته از کشورهای همجوار بسیار برتر است.
چه کسی نیاز مبرمی به جراحی زیبایی دارد؟
اولین نکته مهم در جراحی زیبایی ضروری توجه به دو نکته است: اولین مسئله اصلاح عملکرد عضو فرد است؛ برای مثال اگر کسی نمی تواند نفس بکشد قطعاً باید جراحی شود. در وهله دوم کسی باید به جراحی زیبایی فکر کند که مشکلش به قدری جدی است که او را از نظر روانی دچار آشفتگی و از نظر روابط اجتماعی دچار مشکل کرده است.
تندرستی/ شماره ۱۰۲/۲۹ فروردین ماه ۹۲/ لیلا حسین زاده/ صفحه ۲۶
از نظر متخصصان فک و صورت «فک ناهنجار» به چه نوع فکی اطلاق می شود؟
فک ناهنجار، فکی است که در آن ارتباط مناسبی میان قوس دندانی و هر دو فک وجود نداشته باشد. آن هم از دو جنبه؛ زیبایی و کارکرد. این نوع نابهنجاری حتماً باید اصلاح شود زیرا در غیر این صورت دندان ها و فک ها در معرض آسیب بیشتری قرار می گیرند.
با این حساب چند نوع ناهنجاری فک و صورت وجود دارد؟
گروهی از ناهنجاری های فک، مادرزادی هستند و ممکن است جنین با یک یا چند ناهنجاری در صورتش متولد شود که خوشبختانه مشکل خیلی شایعی نیست. شایع ترین نوع ناهنجاری های مادرزادی «لب شکری» و «شکاف کام» است که از هر ۷۰۰ تولد یک کودک با این مشکل به دنیا می آید.
گروه دیگر از ناهنجاری های فک و صورت پس از تولد رخ می دهند. یک دسته از آنها اکتسابی هستند؛ برای مثال صورت فردی اثر سقوط از ارتفاع، برخوردهای فیزیکی و سوانح و تصادف ها مشکل پیدا می کند.
در نوع دیگر از ناهنجاری ها کودک تا چهار یا پنج سالگی مشکل ندارد و در خلال رشد یک اختلال ناهنجاری در صورتش به وجود می آید و در زمان بلوغ تشدید می شود. به شکلی که کودک از نظر اجتماعی دچار مشکل می شود. وقتی به مدرسه می رود همکلاسی های فرد به دلیل این ناهنجاری، نامی رویش می گذارند. در نتیجه فرد منزوی می شود و حتی ممکن است نسبت به مدرسه رفتن هم بی علاقه شود. همه این اختلال هایی که نام بردیم جزو اختلال های رشدی تکاملی هستند.
از سوی دیگر، ناهنجاری های ناشی از رشد و تکامل نیز به دو دسته تقسیم می شوند که در آن قسمتی از صورت بیش از حد معمول یا کمتر رشد می کند؛ برای مثال در رشد طولی کم، صورت کوتاه می شود و در رشد عرضی کم، صورت شکل باریکی پیدا می کند.
بچه هایی که با شکاف لب و کام به دنیا می آیند نیز طبق گفته شما دچار اختلال هستند؛ بنابراین اگر وارد فرایند درمان نشوند، دچار چه مشکلاتی می شوند؟
فک این افراد نیز به شکل صحیحی رشد نمی کند؛ در نتیجه در تنفس اختلال پیدا می کنند. در کل یک تیم درمانی متشکل از دندانپزشک، روانپزشک و جراحان مختلف باید این کودکان را تحت نظر داشته باشند تا آنها را تا حدی درمان کنند که تقریباً بدون مشکل قادر به زندگی کردن باشند.
افرادی هستند که فک شان جلو است یا عقب اما با همین وضعیت زندگی شان را می کنند، به راحتی غذا می خورند، حرف می زنند و مشکلی هم ندارند. آیا اینها هم دچار ناهنجاری فک هستند؟
اگر فک پایین بیش از حد جلو آمده و زیاد رشد کرده باشد به آن «جلوزدگی یا بیرون زدگی فک پایین» گفته می شود. فردی که دچار این نوع اختلال است نمی تواند به راحتی غذا بخورد، نفس بکشد و صبحت کردنش نیز دچار اختلال می شود.
اگر فک پایین خوب رشد نکند و جلو نیاید، باز همین مشکلات به وجود می آید. نمی تواند خوب نفس بکشد و حتی ممکن است در خواب دچار خفگی و مرگ شود. حالا اگر هر دو فک عقب باشد، زبان کوچک وارد حلق می شود و فرد باز هم در نفس کشیدن مشکل دارد. اینها افرادی هستند که وقتی می خوابند پدر و مادر باید مراقب شان باشند چرا که در اثر تنفس بد کبود می شوند و نفس شان بند می آید.
اگر این مشکل درمان نشود چه اتفاقی می افتد؟
این افراد چون اختلال خواب دارند، در طول روز خواب آلوده هستند و اگر راننده باشند می توانند فاجعه ای را رقم بزنند و…
اگر هر دو فکر عقب باشند باز قابل اصلاح است؟
اگر هر دو فک عقب باشند نیز می توان آنها را جلو آورد. اگر استخوان کافی وجود ندارد هم می توان از پروتز استفاده کرد و اگر هر دوی اینها وجود نداشته باشند، تزریق های ترمیم کننده بافت نرم از گزینه هایی است که می توان از آن بهره گرفت. بنابراین افرادی که دچار ناهنجاری در فک بالا یا پایین هستند، باید حتماً تحت عمل جراحی قرار گیرند. امروز با پیشرفت هایی که حاصل شده همه انواع ناهنجاری ها قابل درمان هستند؛ به جز مواردی که آسیب دیدگی بسیار شدید است.
در بعضی افراد به نظر می آید فک پایین شان نسبت به سایر اعضای صورت شان از تناسب کافی برخوردار نیست. این نوع فک نیز جزو ناهنجاری های فکی محسوب می شود؟
صورت مناسب از نظر تخصصی پزشکی صورتی است که نه کشیده باشد و نه خیلی گرد. اینکه فک انسانی بزرگ است یا نه را باید با معیارهای مرسوم همان جامعه سنجید و نمی توان با معیارهای شخصی خود درباره آن نظر داد. معیارهای زیبایی در میان ملت ها متفاوت است؛ برای مثال ممکن است بعضی از قسمت های فک پایین فردی بزرگ باشد که در این حالت صورت حالتی چهار گوش پیدا می کند. این مسئله با جراحی ماهیچه و استخوان قابل اصلاح است تا فک شکل مناسب خود را پیدا کند. بعضی وقت ها هم این مسئله به دلیل ساختار گونه رخ می دهد؛ برای مثال وقتی گونه در جهت عرضی رشد نکند، فک، پایین آمده به نظر می رسد و صورت شکل ذوزنقه ای پیدا می کند؛ مثال دیگر اینکه اگر چه گونه ها سر جای شان هستند اما فک پایین فاصله زیادی با گونه ها دارد. البته خوشبختانه این گونه مشکلات نیز قابل اصلاح هستند. گاهی هم ممکن است گونه در یک سمت رشد نکرده باشد اما در سمت دیگر رشدی طبیعی داشته باشد.
به طور کلی فردی که دچار اختلال رشدی تکاملی در یک یا چند قسمت از صورت است، زیبایی و عملکرد صورتش تحت تاثیر قرار می گیرد؛ برای مثال اگر گونه کسی کمتر رشد کند، چشمش بیرون زده به نظر می رسد.
کوچکی و بزرگی غیر معمول چانه هم قابل اصلاح است؟
چانه کوچکی را که به عقب رشد کرده است می توان جلو آورد و درمان آن مشکلی ندارد.
الان مدتی است در بعضی از کشورها ادعا می شود علاوه بر انجام جراحی های زیبایی برای رفع ناهنجاری های فک می توانند آن را به هر حالتی که فرد می خواهد برای مثال حالت مثلثی شکل در بیاورند. آیا این کار از نظر علمی امکان پذیر است؟
این روش در ایران طرفدار ندارد و انجام نمی شود و بشخصه نیز هنوز با مراجعه کنندگانی که چنین تقاضایی داشته باشند برخورد نکرده ام اما از نظر علمی و تکنیک های پزشکی می توان فک را به شکل مثلثی در آورد.
به این صورت که می توان استخوان های صورت را تکه تکه کرد و دوباره کنار هم چید و به شکل مثلثی در آورد.
آیا همه جراحی های زیبایی ترمیم فک موفق هستند؟
این روش نیز مانند بقیه روش های جراحی های زیبایی در بیشتر اوقات موفق و گاهی نیز با شکست مواجه می شوند و از عمل آن نتیجه مطلوب به دست نمی آید.
آیا در طول دوران حرفه ای کاری تان با فردی که دچار آسیب های بسیار شدید و متفاوت شده است روبرو شده اید که درمانش سخت تر از حالت معمول باشد؟
در چهارم مرداد سال ۱۳۶۶ سیل عظیمی از حوزه های آبریز دربند از ده گلاب دره سرازیر شد و بسیاری از خانه های دربند را ویران کرد و متاسفانه افراد بسیاری نیز در این حادثه تلخ کشته شدند.
جراحی های زیبایی و تبلیغات فریبنده
بعضی از پزشکان حرفه شان را در رسانه های مختلف تبلیغ می کنند، در حالی که تبلیغ پزشکان خلاف آیین نامه ها و اخلاق پزشکی است. پزشک حق تبلیغ کردن ندارد زیرا با کسی که مغازه صنایع دستی دارد فرق می کند. متاسفانه بعضی رسانه های معتبر هم در این امر دخیل هستند. پزشک تنها حق دارد در تبلیغات آدرس مطبش را اعلام کند. دستگاه های نظارتی هم باید روی چنین مسائلی نظارت بیشتری داشته باشند.
تاریخچه جراحی فک و صورت
جراحی مدرن فک و صورت دارای سابقه طولانی نیست و به ۵۰ سال پیش بر می گردد. در سال ۱۳۵۲، رشته تخصصی فک و صورت به تصویب وزارت بهداشت و درمان رسید و در سال ۱۳۵۴ نیز دکتر مرتضوی با اولین مدرک تخصصی جراحی دهان و فک به ایران بازگشت و در بیمارستان طالقانی جراحی فک و صورت جایگزین فک و دهان شد. تعداد دانش آموختگان این رشته که در زمان انقلاب کمتر از تعداد انگشتان یک دست بود، در حال حاضر به بیش از ۲۵۰ نفر می رسد.
سطح کیفی عمل جراحی صورت در ایران
ناحیه صورت از نظر زیبایی، مجموعه پیچیده ای است؛ به همین دلیل آماری که جایگاه کشورها را مشخص کند در دست نیست ولی ایران از نظر آموزش، فناوری، نوع درمان و تعداد بیماران جزو ۲۰ کشور برتر دنیاست. هر سال حدود ۷۰۰ جراحی فک و صورت در بیمارستان آیت الله طالقانی انجام می شود. ۹ برنامه آموزشی این رشته در کشور ما وجود دارد و تمامی بیماران نیازمند در سراسر کشور امکان درمان در مراکز فوق را دارند. در حال حاضر متخصصان زیادی در این زمینه تربیت شده اند که بیشتر شهرستان های بزرگ را زیر پوشش قرار داده اند. از سوی دیگر، کشور ما به دلیل سابقه طولانی در این رشته از کشورهای همجوار بسیار برتر است.
چه کسی نیاز مبرمی به جراحی زیبایی دارد؟
اولین نکته مهم در جراحی زیبایی ضروری توجه به دو نکته است: اولین مسئله اصلاح عملکرد عضو فرد است؛ برای مثال اگر کسی نمی تواند نفس بکشد قطعاً باید جراحی شود. در وهله دوم کسی باید به جراحی زیبایی فکر کند که مشکلش به قدری جدی است که او را از نظر روانی دچار آشفتگی و از نظر روابط اجتماعی دچار مشکل کرده است.
تندرستی/ شماره ۱۰۲/۲۹ فروردین ماه ۹۲/ لیلا حسین زاده/ صفحه ۲۶
ارسال نظر